Van De Rooy tot Royaards
De naam Royaards is niet uit het niets verschenen. Achter de spelling schuilt een hoeve, een dorp in Noord-Brabant, en een man die omstreeks 1575 overleed zonder te weten dat zijn nakomelingen zich vier eeuwen later nog steeds naar zijn grond zouden noemen.
De naamsoorsprong: het goed De Rooy te Waalre
De familienaam Royaards is ontleend aan het goed De Rooy te Waalre, een oude hoeve in de Meierij van 's-Hertogenbosch. De vroegst bekende voorvader is Jan Geverts, geboren omstreeks 1510, landbouwer op Ten Rode. Zijn zoon Hendrik Jan Geverts, geboren omstreeks 1542 in Waalre of Valkenswaard, was eveneens landbouwer op De Rooy en kerkvoogd aldaar in 1592-1593. Een kerkvoogd beheerde de kerkelijke goederen en financiën van de plaatselijke gemeente — een ander ambt dan dat van schepen, dat zijn kleinzoon Gijsbrecht Fransz Royaerts een generatie later zou bekleden.
De hoeve lag aan de Rooischerstraat, in het gebied dat bekendstond als de Heuvelse Akkers. Het huidige pand — een langgevelboerderij uit 1720, ook zichtbaar op de kadasterkaart van 1832 — is na de voormalige hofabdij bij de oude kerk de oudste boerderij van Waalre. De eerste vermelding van het goed dateert uit 1276, toen het als leen ("de Rode") werd toegekend aan een zoon van de toenmalige pachter van Echternach in Waalre, ridder Henricus de Waderlo. Latere eigenaars en pachters waren onder meer de families Van den Rode, Van Gemert, De Rover en Van Craendonc; in 1492 werd het geschonken aan het klooster "op de Hogebuiten Eyndhoven", in 1648 gevoegd bij de bezittingen van de Prins van Oranje, en in 1778 en 1796 achtereenvolgens verpacht aan Nicolaas Greven, Johannes Manuel Brocx en Simon de Vries.
Bron: Stichting Waalres Erfgoed, bijdrage Jan Jansen (24 november 2003), afgedrukt in Roye(r)s – Ein Falknergeschlecht, p. 11-12, gebaseerd op A.-J. Bijsterveld, "Waalre – een historisch-geografische verkenning" (1986).
Hendrik Jan Geverts overleed tussen 17 april 1574 en 27 januari 1575. Zijn weduwe Jenneken Roeff Jan Gordts hertrouwde voor 19 maart 1576.
Het Nederlands Patriciaat (jrg. 80, 1997) vermeldt deze persoon als Hendrik Willem Hanssen. Het Royes-onderzoek Roye(r)s – Ein Falknergeschlecht en de primaire schepenbank-documenten (testamenten R118 f74 en R119 f19v/f69, 1621/1624) wijzen op de naam Hendrik Jan Geverts.
Uit het huwelijk van Hendrik Jan Geverts met Jenneken stamde Frans Hendriksz Royers (geboren omstreeks 1567 te Waalre), landbouwer en grondeigenaar. Frans Hendriksz huwde omstreeks 1590 Geertruid Bartholomeus Lambrechts, dochter van Bartholomeus Lambrechts en Geertruit N.N. Zijn zoon Gijsbrecht Fransz Royaerts (Waalre omstreeks 1602, † tussen 7 maart 1654 en 10 april 1655) bouwde de positie van de familie verder uit: hij was landbouwer, grondeigenaar, schepen en president-schepen te Waalre.
Een schepen was in Waalre lid van het dorpsbestuur, met zowel bestuurlijke als rechterlijke taken: hij legde akten vast, sprak recht in civiele zaken en beheerde gemeenschappelijke belangen van het dorp. Het ambt was niet erfelijk maar werd toegewezen op grond van aanzien en vertrouwen in de gemeenschap. De president-schepen was de voorzitter van de schepenbank, in een dorp als Waalre de hoogste lokale gezagsdrager. Dat de familie binnen twee generaties opklom van kerkvoogd naar schepen en president-schepen tekent een lijn van bestuurlijk gezag die de Royaerts onderscheidde van gewone landbouwersfamilies.
Gijsbrecht Fransz huwde vóór 25 september 1631 Lijsbeth Jan Robbijns (overl. kort na 23 maart 1634), en omstreeks 1635 Cathelijn N.N. (overl. vóór 5 februari 1665).
In 1675 werd De Rooy, samen met alle andere grondeigendommen ter plaatse, verkocht door de voogden van de kinderen van Jan Gijsbrechtsz Royaerts (geboren omstreeks 1632), schoolmeester en koster te Waalre. Na die verkoop verlieten de zoons geleidelijk hun geboortestreek.
Bron: Nederlands Patriciaat, jaargang 80 (1997), p. 325–380; online gepubliceerd via daktari.antenna.nl.
Van voorvader tot stamvader
Van Jan Geverts, de oudst bekende voorvader, loopt een aaneengesloten vaderlijke lijn naar de zeven stamvaders uit wie alle bekende familietakken zijn voortgekomen.
- Generatie 0
Jan Geverts
geboren omstreeks 1510 te Ten Rode · landbouwer op Ten Rode · oudste bekende voorvader
- Generatie I
Hendrik Jan Geverts
† ca. 1574/1575 te Waalre · kerkvoogd, landbouwer op de hoeve De Rooy
- Generatie II
Frans Hendriksz Royers
geboren omstreeks 1567 te Waalre · landbouwer en grondeigenaar
- Generatie III
Gijsbrecht Fransz Royaerts
ca. 1602 – 1654/1655
- Generatie IV
Jan Gijsbrechtsz Royaerts
ca. 1632 – 1674
- Generatie V
Gijsbert Royaards
1666 – 1733 · eerste bekende drager van de spelling Royaards
- Generatie VI — twee zoons
Philippus Royaards (VIa) & Albertus Royaards (VIb)
1716–1788 / 1720–1761 · uit hen ontstaan twee hoofdlijnen
- Generatie VII — drie zoons
Gisbertus Matthias Royaards (VIIa) 1764–1825 · uit VIa
Gisbertus Royaards (VIIb) 1750–1805 · uit VIb
Hermanus Royaards (VIIc) 1753–1825 · uit VIb
- Generatie VIII — vier zoons
Benjamin Johannes Royaards (VIIIb) 1801–1863 · uit VIIa
Albertus Godefridus Gerhardus Royaards (VIIId) 1781–1839 · uit VIIb
Cornelius Gerhardus Theodorus Roijaards van Erpers (VIIIe) 1785–1862 · uit VIIb
Herman Johan Royaards (VIIIg) 1794–1854 · uit VIIc
- Generatie IX / X — zeven stamvaders
Willem Cornelis Royaards (Xa) 1867–1929
Henri Roijaards (Xb) 1876–1938
Albertus Godefridus Gerhardus Sutherland Royaards (Xc) 1855–1900
Lodewijk Gerard Royaards (IXe) 1830–1918
Willem Johan Roijaards van Erpers (Xh) 1855–1929
Herman Roijaards van Scherpenzeel (IXg) 1826–1898
Deze telling (Generatie I t/m IX/X, met lettersuffix bij elke vertakking) is ontleend aan Nederland's Patriciaat, de bron die deze afstammingslijn documenteert. Generatie 0 (Jan Geverts) is een toevoeging van deze site, niet uit NP zelf. Op de persoonspagina's van individuele familieleden staat een eenvoudiger, numeriek generatienummer: het aantal generaties vanaf Jan Geverts, zonder onderscheid naar vertakking.
De schrijfwijze
In zestiende- en zeventiende-eeuwse akten wisselen Royers, Royaerts en Roijaards elkaar af. Pas later raakt de spelling Royaards algemeen gangbaar binnen de hoofdlijn; enkele takken hielden de variant Roijaards vast, vandaar dat beide namen nog steeds in de familie voorkomen.
De twee vroegste vertakkingen van de naam volgen de scheiding tussen de zonen van Hendrik Jan Geverts: uit Frans Hendriksz (Nach-Sohn uit het tweede huwelijk) stamt de hoofdlijn die zich later Royaards/Roijaards noemt; uit Hendrick Hendricx (Vorsohn uit het eerste huwelijk) stamt de tak die in de Kempen bleef en overwegend de naam Royers/Royaerts droeg.
De Leenderstrijpse en Valkenswaardse tak: valkeniers
Uit de nazaten van Frans Hendriksz en Gijsbrecht Fransz stammen takken met de familienaam Royers, waarin meermalen het beroep van valkenier werd beoefend. Deze tak vestigde zich in Leenderstrijp en Valkenswaard, toen een bekend centrum van de valkerij in de Meierij.
Wat deden valkeniers?
Valkeniers vingen, temden en trainden roofvogels, vooral slechtvalken en giervalkens, voor de valkenjacht aan Europese hoven. Dit was een sport die uitsluitend door vorsten, hertogen en hoge adel werd beoefend en die enorme bedragen kostte. De valken werden gevangen in IJsland, Noorwegen en Denemarken, naar de Meierij gebracht om te worden afgericht op de uitgestrekte heidevelden rond Leenderstrijp en Valkenswaard, en vervolgens afgeleverd of in vaste dienst gesteld bij hoven in Beieren, Pruisen, Saksen, Hessen, Luik en elders. Een meester-valkenier was daarmee geen gewone ambachtsman maar een gespecialiseerde vakman die Europese vorstenhuizen bediende, regelmatig reisde en doorgaans welgesteld was.
Voor zo'n reis was een officieel vrijgeleide vereist, een document dat vrije doorgang garandeerde over de grenzen die de valkenier moest passeren en dat bewees dat zijn vertrekgebied vrij was van pest. De reizen gingen ver: Frans Royaerts werkte in Hanau en Hessen, Jan Royaerts verbleef in Maaseik en reisde voor de prins-bisschop van Luik. De welstand die dit beroep opleverde blijkt uit het feit dat leden van de Royaerts-familie aanzienlijke kapitalen uitleenden aan omliggende gemeenten als Mierlo en Asten.
De Royaerts als valkeniers
Gijsbert Hendrik Royers (omstreeks 1620) woonde omstreeks 1650 in Leenderstrijp, was valkenier en overleed er op 19 februari 1676. Hij was gehuwd met Christina Peter van Dommelen. Hun zoon Jacob Gijsberts Royaerts (Leende, mei 1652) trouwde met Marie Frans Pompen te Leenderstrijp. Uit dit huwelijk stamden onder anderen Frans, Jan en Willem Royers. Frans Royaerts was meester-valkenier bij de landgraaf van Hessen-Darmstadt; hij leerde het vak in Valkenswaard bij Gijsbert Royaerts, meester-valkenier bij de graaf van Hanau. Jan Royaerts (geboren 11 maart 1699) was meester-valkenier bij de prins-bisschop van Luik en tevens kapelmeester van de Sint-Janskapel te Leenderstrijp van 1733 tot 1748.
Valkeniers aan Europese hoven
Uit Hendrick Hendricx' nakomelingen groeide een uitgebreide, internationaal vertakte valkeniersfamilie. Frans Jacob Royaerts diende als meester-valkenier bij de landgraaf van Hessen-Darmstadt, Jacob Gijsbert Royaerts bij de graaf van Hanau, en Adrian Adrian Royaerts vanaf 1727 bij de landgraaf van Hessen-Cassel. Johann Jacob Royaerts was werkzaam bij de vorstbisschop van Luik, tevens hertog van Beieren, met opdrachten tot in Regensburg en Freising. Bij het hof van keurvorst August de Sterke in Dresden dienden meerdere generaties na elkaar als meester-valkenier, onder wie Hendrik Jacob Royaerts (overl. 1726).
Binnen deze valkeniersgemeenschap werd herhaaldelijk onderling gehuwd — met families als Bijnen, Vermeulen, Vogel, Pompen en Van Lierop — tot op het punt dat sommige huwelijken kerkelijke dispensatie vereisten wegens bloedverwantschap.
De verbinding tussen de Leenderstrijpse tak en de Waalrese hoofdlijn is gedocumenteerd via Jacob Gijsberts Royaerts als zoon van de Waalrese lijn. De genealogische bronnen markeren één schakel, de identificatie van Willem Royers met een naamgenoot in Waalre, expliciet als waarschijnlijk maar niet met een akte gesloten. De hoofdlijn van de verwantschap is echter consistent over meerdere onafhankelijke bronnen.
Bronnen: A.F.N. van Asten, 'Rondom valkeniers en valkerij in Leenderstrijp', Heemkronijk jaargang 11 nr. 4 (1972), p. 46–57; Nederlands Patriciaat jaargang 80 (1997); daktari.antenna.nl.
Wat nog niet is opgehelderd
Niet elk spoor in dit onderzoek is afgerond. Een aantal openstaande vragen, op een rij:
De Jacob/Roelof-spellingskwestie. Binnen de Kempense Royers/Royaerts-tak valt op dat de spelling soms al binnen één generatie verschilt tussen broers. Jacob Gijsbert Royaerts (1652–1724) liet zijn kinderen als Royaerts registreren, terwijl zijn broer Roelof Gijsbert Royaerts (1653–1697) — zelfde ouders, zelfde generatie — zijn kinderen als Royers liet noteren. Een voor de hand liggende verklaring, geloofsovergang naar het protestantisme, is hier niet aannemelijk: die overgang vond al een generatie eerder plaats, bij Gijsbrecht Fransz in de hoofdlijn, niet in deze katholiek gebleven Kempense tak. Andere mogelijke verklaringen, geen daarvan bevestigd: variatie tussen de dopende parochies, of een bewuste keuze binnen de familie waarvan de reden niet is overgeleverd.
Benedikt Royers, Dresden 1711. Een Falkenmeister Benedikt Royers was in 1711 werkzaam aan het hof in Dresden, gelijktijdig met Johann Royaerts (zie hierboven). Zijn plaats in de stamboom is nooit vastgesteld.
Het sterfjaar van Hendrik Jan Geverts. Nederlands Patriciaat en de primaire testamenten (1621/1624) dateren zijn overlijden tussen 17 april 1574 en 27 januari 1575. Het Royes-onderzoek Roye(r)s – Ein Falknergeschlecht geeft op zijn eigen overzichtspagina echter 1540–1624 voor dezelfde persoon — een verschil van vijftig jaar dat nog niet is opgehelderd.
De verkoopakte van 1675. De verkoop van De Rooy in dat jaar (RHCe toegang 10223) is ondanks gericht zoeken in het juiste archief nog niet teruggevonden.
De kernclaim over generatie I. Dat Jan Geverts (in de NP-lezing: Hendrik Willem Hanssen) al vanaf circa 1510–1542 landbouwer was op De Rooy, blijft archiefmatig onbevestigd. Schepenbankprotocollen voor Waalre beginnen pas in 1603, waardoor niets uit de periode daarvoor direct te verifiëren is.
Een erfdeling uit 1635. Een archiefstuk (R122 f.85v) verdeelt de erfenis van de kinderen van Hendrick Jan Geverts, maar noemt Frans en Willem Hendriks — de twee zonen uit het tweede huwelijk — niet. Wat dit betekent voor de Vorsohn/Nach-Sohn-kwestie hierboven is nog niet tegen de originele akte geverifieerd.
Lees meer over het familiewapen van de familie Royaards.
Deze pagina is een werk in uitvoering. Aanvullingen zijn welkom — zie contact.